Sveti Trifun se u Srbiji obeležava 14. februara
Srpska pravoslavna crkva i njeni vernici 14. februara obeležavaju Svetog Trifuna, sveca kome se u narodu pripisuju brojni običaji i verovanja. Sveti Trifun se smatra zaštitnikom vinograda, useva i iskrene hrišćanske ljubavi, pa se ovaj datum u mnogim krajevima doživljava kao simboličan početak buđenja prirode i nove vinogradarske godine.
Saša Srećković, muzejski savetnik iz Etnografskog muzeja, objašnjava koji su običaji najvažniji na ovaj dan i zašto se Trifundan posebno poštuje među vinogradarima i vinarima.
„Orezac“ i „Zarezoj“: najvažniji vinogradarski običaj
Kao zaštitnik vinogradara, ovaj svetac je posebno poštovan među vinarima. Najvažniji običaj je orezivanje bar jednog čokota vinove loze, koji se potom prelije vinom, uz želju za rodnom i uspešnom godinom. Zbog toga je u narodu, naročito u Timočkoj krajini, poznat i kao „Orezac“ ili „Zarezoj“.
Ovaj obredni čin ima jasnu simboliku: rezidba najavljuje početak radova u vinogradu, dok vino predstavlja blagoslov i prizivanje dobrog roda. U mnogim porodicama, ovaj običaj je sačuvan kao mali porodični ritual, čak i kada se vinograd ne obrađuje profesionalno.
Trifundan kao zavetni dan u Šumadiji i Negotinskoj krajini
U pojedinim delovima Srbije ovaj dan ima i dodatna značenja. U šumadijskim selima Trifundan je zavetni dan, jer se verovalo da svetac štiti selo od grada, poplava, insekata i drugih štetočina. Otuda i običaji koji naglašavaju zaštitu roda, domaćinstva i zajednice.
U negotinskom kraju zabeležen je i zanimljiv običaj: trudnice su simbolično orezivale lozu, verujući da će, po principu „slično proizvodi slično“, vinograd bolje roditi. U ovakvim primerima jasno se vidi kako se crkveni praznik u narodu prepliće sa starijim slojevima verovanja i agrarnim simbolima.
Kada je Sveti Trifun i krsna slava: uloga „podrumara“
U nekim mestima Sveti Trifun je i krsna slava. Domaćin slave, poznat kao „podrumar“, priprema i podiže slavski kolač, a ta čast se svake godine prenosi na drugog domaćina. Time se naglašava zajedništvo i kontinuitet, naročito u sredinama u kojima su vinogradarstvo i vinarstvo deo lokalnog identiteta.
Za one koji Trifundan proslavljaju kao krsnu slavu, slavska trpeza ima poseban značaj. Osnovu čine vinogradska pogača, žito i vino. Ukoliko dan nije postan, priprema se i vinogradski gulaš, kao i piletina ili ćuretina u vinskom sosu. Ako je post, preporučuje se riba, a u pojedinim krajevima pominju se i jela pripremljena u vinu, u skladu sa lokalnom tradicijom.
Narodna verovanja i „prognoza“ za rodnu godinu
Ako je na Trifundan vedro i sunčano, veruje se da će godina biti sušna i s manjim rodom. S druge strane, kiša ili mraz na taj dan, prema narodnom tumačenju, nagoveštavaju dobar prinos useva i voća.
Ovakva verovanja deo su šireg narodnog kalendara u kojem se vreme na velike praznike posmatra kao znak za ono što dolazi – posebno u seoskim sredinama, gde je priroda oduvek bila ključni „saveznik“ i „protivnik“ u isto vreme.
Istorijski kontekst: ko je bio svetac?
Sveti Trifun ubraja se u hrišćanske velikomučenike koji su postradali za veru. Prema predanju, rođen je u Frigiji (u siromašnoj, ali pobožnoj porodici) i još kao dete bio je poznat po skromnosti i blagosti. U hagiografskim izvorima se navodi da je bio darovan darom isceljenja i da je mnogima pomagao, zbog čega je njegovo ime ostalo duboko upisano u narodnu pobožnost.
U vreme progona hrišćana pod rimskom vlašću, Sveti Trifun nije želeo da se odrekne svoje vere. Zbog toga je mučenički postradao, a njegovo stradanje se u crkvenoj tradiciji pamti kao primer istrajnosti i duhovne snage.
(principmagazin.com)