Mrkva počinje da dobija ljubičaste listove, vene i zaostaje u rastu, dok luk iznenada žuti, omekšava i truli. Mnogi proizvođači prvo posumnjaju na bolesti ili lošu prihranu, ali pravi uzrok često su sitne, gotovo neprimjetne štetočine – mrkvina i lukova muva. Njihove larve napadaju korijen i lukovice iznutra, pa šteta postaje vidljiva tek kada je veliki dio usjeva već uništen.
Stručnjaci upozoravaju da se protiv ovih štetočina najbolji rezultati postižu kombinacijom preventivnih i bioloških mjera, dok se hemijska zaštita koristi samo kada je napad jak.
Kako prepoznati napad mrkvine muve
Mrkvina muva (Psila rosae) najčešća je štetočina mrkve, ali napada i peršun, celer, paštrnjak i kopar. Najveću štetu prave larve koje se ubušuju u korijen i prave hodnike ispunjene izmetom. Takva mrkva postaje gorka, neprijatnog mirisa i sklona truljenju.
Prvi simptomi na biljkama su:
- ljubičasto ili crvenkasto lišće,
- zaostajanje u rastu,
- venuće mladih biljaka
- hodnici i tamne mrlje u korijenu.
Mrkvina muva razvija dvije generacije godišnje. Prva se javlja u maju i junu, a druga tokom jula i avgusta, kada može izazvati mnogo ozbiljnije štete.
Lukova muva napada iznutra
Lukova muva (Delia antiqua) posebno je opasna za crni luk, bijeli luk i praziluk. Odrasla muva ne pravi štetu, ali larve ulaze u lukovicu i hrane se njenim unutrašnjim dijelom, zbog čega biljka vene i propada.
Karakteristični simptomi su:
- žućenje i sušenje pera,
- omekšale lukovice,
- neprijatan miris truleži,
- lako izvlačenje biljke iz zemlje.
Kod jačeg napada cijele gredice mogu propasti za svega nekoliko dana.
Najvažnija zaštita počinje prije sjetve
Stručnjaci ističu da je plodored jedna od najvažnijih mjera. Mrkvu i luk ne treba saditi na isto mjesto najmanje tri do četiri godine, jer larve i lutke mogu prezimiti u zemljištu.
Preporučuje se i:
- redovno uklanjanje biljnih ostataka,
- duboko jesenje oranje ili prekopavanje,
- izbjegavanje preguste sjetve,
- ano sijanje mrkve kako bi biljke ojačale prije pojave prve generacije muve.
Kod luka je veoma važno pregledati i dezinfikovati lukovice prije sadnje. Potapanje luka u blagi rastvor kalijum-permanganata ili prirodne preparate može smanjiti rizik od zaraze.
Biljke koje odbijaju muve
Jedna od najpoznatijih metoda u baštama jeste kombinovana sadnja luka i mrkve. Miris luka zbunjuje mrkvinu muvu, dok miris mrkve može odbiti lukovu muvu. Međutim, stručnjaci upozoravaju da ova metoda nije dovoljna sama po sebi, posebno tokom jakih napada štetočina.
Dobre rezultate daju i:
- sadnja paradajza uz mrkvu,
- grašak između redova,
- neven i kadifica uz luk,
- korištenje aromatičnih biljaka poput nane i ruzmarina.
Prirodni preparati koji mogu pomoći
U organskoj proizvodnji često se koriste prirodni preparati za odbijanje štetočina. Među najpoznatijim su:
- drveni pepeo,
- rastvor duvana,
- preparati od pelina i maslačka,
- brezov katran,
- borove iglice.
Pepeo se može posipati između redova luka, dok se biljni preparati koriste za zalivanje ili prskanje zasada.
Neki proizvođači koriste i rastvor soli protiv lukove muve, ali agronomi upozoravaju da pretjerana upotreba može oštetiti zemljište i smanjiti plodnost.
Mreže i fizička zaštita daju odlične rezultate
Sve više povrtara koristi zaštitne mreže protiv insekata. One sprečavaju ženke muva da polažu jaja uz biljke i smatraju se jednom od najefikasnijih metoda u manjim proizvodnjama i baštama.
Takođe, redovno okopavanje i rastresanje zemljišta otežava razvoj larvi i smanjuje broj prezimljujućih jedinki.
Kada koristiti insekticide
Ako je napad jak i druge mjere ne daju rezultate, mogu se koristiti registrovani insekticidi. Međutim, stručnjaci naglašavaju da je potrebno strogo poštovati karencu i uputstva proizvođača, posebno kod luka koji se koristi kao mlado pero.
Najbolji efekat postiže se kada se tretmani obave na vrijeme – prije nego što larve uđu u korijen ili lukovicu.
(agrosavjet.com)